Articles received from Mr NikoV KarellhV (Stigmes Magazine), concerning Iraklion's Congress in May 1999:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Παρουσιάστηκαν χθες (02/05/1999) σε συνέντευξη τύπου το πρόγραμμα και οι εισηγητές του συνεδρίου
"Η Διάλεκτος Γκρίκο των Ελληνόφωνων χωριών της Ν. Ιταλίας:
Ιστορική ­ Γλωσσολογική ­ Πολιτισμική προσέγγιση και ομοιότητες με την Κρητική διάλεκτο".

Το Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στο Ηράκλειο, στο ξενοδοχείο Ατλαντίς στις 6 και 7 Μαίου 1999, απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε όλους τους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και θα συμμετέχουν σε αυτό διακεκριμένοι επιστήμονες από τα ελληνόφωνα χωριά της Ν. Ιταλίας και από την Ελλάδα. Συνδιοργανωτές είναι ο Σύλλογος Δασκάλων Νηπιαγωγών ν. Ηρακλείου "Ν. Καζαντζάκης", το Κρητικό περιοδικό ΣΤΙΓΜΕΣ και το περιοδικό "Εκπαιδευτικοί Προσανατολισμοί".
Στην απόληξη της Ιταλικής χερσονήσου, στην Απουλία ανατολικά και την Καλαβρία δυχτικά, υπάρχουν δεκαοκτώ χωριά, θύλακοι Ελληνικοί στο νου και στην ψυχή, στην παράδοση και στην γλώσσα, τα "Γκρίκα". Μια ανιδιοτελή πορεία στον ιστορικό χρόνο μας οδηγεί εκεί όπου οι Γκρίκοι - οι Γραικοί- ρίζωσαν, μέρωσαν την ξένη γη, την έκαναν δική τους, βλάστησαν, πέταξαν κλώνους και τώρα φυλλορροούν. Εκεί όπου μύθος, θρύλος και παράδοση συμπλέκονται η διάλεκτος "Γκρίκο" υπάρχει για να υπογραμμίζει την πάντα ζωντανή ανάμνηση του ερομού του βασιλιά Ιδομενέα και των συντρόφων του.
Πιστεύομε ότι η υπόθεση της διατήρησης της διαλέκτου "Γκρίκο" και το επιστημονικό πρόβλημα του χρονικού προσδιορισμού των καταβολών καθώς και οι ομοιότητες που υπάρχουν με την Κρητική διάλεκτο είναι υπόθεση όλων εκείνων που υπηρετούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την παιδεία, την παράδοση και τον πολιτισμό και κατ΄ επέκταση την τουριστική προβολή της χώρας.
Ευτυχώς, υπάρουν συνέλληνες και Ιταλοί συνάδελφοί τους που πασίζουν για την διάδοση, και την διάσωση της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας. Ενισύουν παντοιοτρόπως κάθε παρόμοια προσπάθεια και φέρνουν κι εμάς τους έως πριν από λίγο ανυποψίαστους, σε επικοινωνία με τις επιθυμίες και ανάγκες αυτών των τόσο μακρινών ­ και τόσο κοντινών δικών μας.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΕΜΠΤΗ 6 ΜΑΪΟΥ

10.00 ΕΝΑΡΞΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ:
Μανόλης Μπελαδάκης Σύλλογος Ν. Καζαντζάκης
Νίκος Καρέλλης Κρητικό περιοδικό ΣΤΙΓΜΕΣ
Xρήστος Κωνσταντουδάκης Περιοδικό "Εκπαιδευτικοί Προσανατολισμοί"

10.30 ΠΡΩΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ:
Μανόλης Μπελαδάκης
Σταύρος Μουντουφάρης
Καλλιόπη Xρυσού
Γεώργιος Κορναράκης
Λήδα Ζαμπετάκη

§ Προβολή τηλεοπτικού ντοκυμαντέρ "Ιστορική αναδρομή του Ελληνισμού της Κάτω Ιταλίας" Κωστής Παπαγεωργίου δημοσιογράφος
§ "Υπάρει σέση μεταξύ Κρητικής διαλέκτου και "Γκρίκο";" Νικόλαος Γ. Κοντοσόπουλος Δρ Γλωσσολογίας τ. Δντης Ιστορικού λεξικού Ακαδημίας Αθηνών
§ "Γκρίκοι, όχι Ελληνες" Salvatore Sicuro Καθηγητής φιλόλογος ­ συγγραφέας
§ "Ιστορική εξέλιξη του "Γκρίκο" και η επιβίωση του εμπλουτισμού του με λέξεις από την καθομιλουμένη Ελληνική" Αντώνης Καζαντζόγλου, Καθηγητής Νομικός ­ Γλωσσολόγος

18.00 ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ:
Νίκος Καρέλλης
Γεώργιος Μαυριτσάκης
Ανδρέας Παπαδάκης
Αναστασία Καραβόλια

§ "Δύο πρόσφατα έργα για την Grecia Salentina" Salvatore Tommasi καθηγητής της φιλοσοφίας και παιδαγωγικής στην Ακαδημία του Maglie
§ "Η λογοτεχνική παραγωγή των Ελληνοφώνων της Κάτω Ιταλίας και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της. Συγγένειες με την νεοελληνικη πολιτισμική παράδοση" Ερατοσθένης Καψωμένος καθηγητής Νεοελληνικής φιλολογίας και θεωρίας της λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
§ "Το μοιρολόϊ στο Salento" Giorgio V. Filieri Μεταπτυιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Λέτσε
§ "Παρουσίαση εκδοτικής δραστηριότητας για τη διάλεκτο Γκρίκο" Gianni Schilardi φιλόλογος ­ εκδότης

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΜΑΪΟΥ

18.00 ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ
ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ
Xρήστος Κωσταντουδάκης
Γεώργιος Περικλειδάκης
Σπύρος Αποστολάκης
Σταυρούλα Φόσσου
Αντώνης Στιβακτάκης

§ "Η διδασκαλία της γλώσσας Γκρίκο ­ Ιστορία και προοπτικές" Xρήστος Σπ. Βέννης, δικηγόρος, πρόεδρος του συνδέσμου φίλων Ελληνοφώνων Εξωτερικού
§ "Β. Ελληνικός αποικισμός ­ οι πολιτισμικές και εκπαιδευτικές προεκτάσεις της έννοιας του "ταξιδιού". Η εμπειρία στην Grecia Salentina" Αναστασία Φρυγανάκη κλασσική φιλόλογος στο Μουσικό γυμνάσιο λύκειο Ρεθύμνου
§ "Εκπαιδευτικά προγράμματα και τοπική Ιστορία" Ειρήνη Γαβριλάκη αρχαιολόγος ­ παιδαγωγός
§ "Το ταξίδι ως παράγοντας διορθωτικής, συναισθηματικής εμπειρίας και εισαγωγής ­ Ανθρωπογενείς αναπαραστάσεις στην Κ. Ιταλία" Γιώργος Σφακιανάκης, Δρ Κλινικης Ψυολογίας και Φιλοσοφίας, Επιστημονικός διευθυντής ΟΚΑΝΑ Ρεθύμνης
§ Προβολή "Η ασπίδα του Αχιλλέα"

Πορίσματα Συνεδρίου ­ Λήξη Εργασιών
ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ Α. ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ:
"Η ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΓΚΡΙΚΟ, ΙΣΤΟΡΙΚΗ, ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ"


Το Α. Διεθνές Συνέδριο με θέμα: "Η Διάλεκτος Γκρίκο, Ιστορική, Γλωσσολογική, Πολιτιστική προσέγγιση" που πραγματοποιήθηκε στις 6 και 7 Μαΐου 1999 στο Ηράκλειο Κρήτης υπό την αιγίδα του Συλλόγου Δασκάλων Νηπιαγωγών Ν. Ηρακλείου "ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ" και με συνδιοργανωτές τα περιοδικά "ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ" και "ΣΤΙΓΜΕΣ", αφού έλαβε υπόψη τις εισηγήσεις τους προβληματισμούς των συνέδρων, τις απαντήσεις και τις δευτερολογίες των εισηγητών κατέληξε στα εξής συμπεράσματα:

1. Στην περιοχή της Κ. Ιταλίας (Σαλεντίνα, Καλαβρία) ομιλούνται εδώ και 3.000 περίπου χρόνια δύο διάλεκτοι της ελληνικής γλώσσας, των οποίων οι ρίζες ανάγονται στον 8ο π.χ. αιώνα. Τότε υπολογίζεται ότι εγκαταστάθηκαν στις περιοχές αυτές καθώς και στη Σικελία οι πρώτοι Έλληνες άποικοι και δημιούργησαν τη Μ. Ελλάδα.
Αναφέρθηκε επίσης και υποστηρίχθηκε η άποψη της πιθανής καταγωγής των Ελληνοφώνων της Σαλεντίνας από κατοίκους της Μινωικής Κρήτης (K. Salvatore Sicuro), οι οποίοι πρέπει να εγκαταστάθηκαν σ αυτή την περιοχή πριν από το 1.400 π.χ. Μνημονεύθηκε και η άποψη Morosi αντιτιθέμενη στην προηγούμενη κατά την οποία οι Έλληνες της Σαλεντινας άγουν την καταγωγή τους από Έλληνες βυζαντινούς αποίκους του 9-10ου μ.Χ. αιώνα. Επικράτησε όμως η άποψη ότι οι Έλληνες κάτοικοι της Ν. Ιταλίας και η διάλεκτος Grico προέρχεται από τους Έλληνες αποίκους του 8ου π.χ. αιώνα. (Γ. Χατζηδάκης, Αν. Καραναστάσης κλπ)

2. Παρουσιάσθηκαν πλήθος ιστορικών και κυρίως γλωσσικών στοιχείων τα οποία αποδεικνύουν τους άρρηκτους δεσμούς της διαλέκτου Grico με άλλα ιδιώματα της Ελληνικής γλώσσας και μάλιστα της ευρύτερης περιοχή του "είντα" (Κρητική διάλεκτο, Κυπριακή, νησιά Αιγαίου κλπ). Ιδιαίτερα η αντιπροσωπεία της Ελληνοφώνου ζώνης της Απουλίας (Σαλέντου) υπογράμμισε εμφατικά τη φωνητική, μορφολογική συντακτική και λεξικολογική συνάφεια της Ελληνοσαλεντινής διαλέκτου προς την Κρητική, στενής ούσης της συνάφειας αυτής στο σημασιολογικό πεδίο, όπως προκύπτει από τα ιστορικά δεδομένα που προσάγουν οι πλέον αυθεντικοί συγγραφείς όπως ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης και ο Στράβων. Η συνάφεια αυτή είναι ευνοϊκή προς επιβεβαίωση της υποθέσεως ότι υφίσταται μια κοινότητα μεταξύ των επιγραφικών δεδομένων των Μεσαπίων και των Κρητών, σε εμβάθυνση της θέσεως του Ηροδότου και επιβεβαίωση της αρχαιολογικής και παλαιογραφικής έρευνας.

3. Η διαπίστωση για τις επιδράσεις που έχει δεχτεί η διάλεκτος Grico από τη μητρική ελληνική γλώσσα, αλλά και από την Ιταλική οδήγησαν έναν εκ των εισηγητών (τον κ. Αντ. Καζαντζόγλου) να προτείνει τον εμπλουτισμό της διαλέκτου Grico με λέξεις από τη σύγχρονη Ελληνική δια της χρήσεως είτε παραγώγων από το ήδη υφιστάμενο ελληνικό λεξιλόγιο είτε μέσω αντικατάστασης της ιταλικής παραγωγής λέξεων με αντίστοιχους ελληνικούς όρους.

4. Η υποχώρηση της διαλέκτου Griko κυρίως μετά το Β. παγκόσμιο πόλεμο εξαιτίας πολλών και ποικίλων παραγόντων (υποκατάσταση της αγροτικής οικονομίας και αστικοποίηση της ζωής κλπ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για επιβίωση της. Η επίδραση αυτή και άλλων παραγόντων έγινε ορατή από τους περασμένους αιώνες (π.χ. αντικατάσταση ορθοδ. τυπικού κλπ). Η αποδυνάμωση της διαλέκτου και ιδιαίτερα η φθίνουσα πορεία που
ακολουθεί τα τελευταία χρόνια σηματοδοτεί τον άμεσο κίνδυνο να μετεξελιχθεί σε μια "νεκρή" ιστορική διάλεκτο.

5. Παράλληλα τονίστηκε η προσπάθεια που καταβάλλεται για τη διάσωση και αναζωογόνηση της διαλέκτου Griko. Αξιοσημείωτη και καθοριστική είναι η εκδοτική προσπάθεια του εκδοτικού οίκου "ΑΡΓΩ". Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η έκδοση του ειδικού δίγλωσσου λεξικού του Μάουρο Κασόνι με την καθοδήγηση και επιμέλεια του κ. Sicuro και τη συνεργασία του κ. Gianni Schilardi που θα περιέχει 4.000 λέξεις. Σημαντική είναι επίσης όπως αναφέρθηκε η προσφορά του Συλλόγου Ελληνοφώνων εξωτερικού (Σ.Φ.Ε.Ε.) με την εκτύπωση διδακτικών εγχειριδίων της διαλέκτου.
Εκφράστηκε δε η ευχή ότι η πραγματοποίηση της ερευνητικής και εκδοτικής δραστηριότητας θα επρεπε να αντιμετωπισθεί από ιδρύματα ήδη υφιστάμενα η από ιδρυθησόμενα ινστιτούτα, εφ όσον γίνεται δεκτό ότι αυτή η πολύτιμη κληρονομιά πρέπει να διασωθεί. Κρίνεται δε αναγκαία η αξιοποίηση περαιτέρω της δράσης των δασκάλων της νεοελληνικής γλώσσας που με φροντίδα του Ελληνικού κράτους υπηρετούν τέσσερα χρόνια τώρα στο Σαλέντο

6. Υπογραμμίστηκε ακόμη ο ρόλος και η μεγάλη σημασία των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Ελληνοφώνων και Ελλήνων που τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα σημαντικές κι έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα αισιοδοξίας για το μέλλον της διαλέκτου. Η γλώσσα ως φορέας αισθητικών και πολιτισμικών αξιών μπορεί να γεφυρώσει και ανανεώσει τις σχέσεις της μητέρας Ελλάδος με τη Σαλεντινή Ελλάδα και γενικότερα με τη Μεγ. Ελλάδα. Η Ν. Ιταλία ως χώρα που συγκεντρώνει την αντανάκλαση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, το οποίο μέσα από την επικοινωνία, το ταξίδι, επιδρά και μετασχηματίζει τις αρνητικές στάσεις ζωής, δίνει ξανά την ολόπλευρη εποπτεία του αξιακού πολιτισμού του κόσμου και του ανθρώπου.

7. Αναφέρθηκε ότι σημαντική συμβολή στην επιβίωση και τη διάσωση των διαλέκτων και των πολιτιστικών παραδόσεων των ομιλούντων θα μπορούσε να προκύψει από τη γνώση και την αξιοποίηση της λαϊκής λογοτεχνίας. Το ευρύ ελληνικό κοινό θα μπορούσε να ενημερωθεί για τη φιλολογία "ΓΚΡΙΚΟ", δια μέσου μεταφράσεως σε αντιπαραβολή με το αρχικό κείμενο στο οποίο είτε η αυθόρμητη πηγαία λογοτεχνική παραγωγή είτε η κλασσική αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνισμού. Η σύγκριση εξ άλλου με την προφορική νεοελληνική παράδοση και τα πολιτισμικά της πρότυπα αποκαλύπτει μια κοινή πολιτισμική βάση που στηρίζεται τόσο σε κοσμοθεωρητικούς προσανατολισμούς (σχέση φύσης κουλτούρας) όσο και στις βιοθεωρητικές θέσεις και το σύστημα αξιών. Οι αναλογίες αυτές συνδέονται τόσο με την αρχαία όσο και με την νεοελληνική πολιτισμική παράδοση.

8. Παράλληλα με τη διάλεκτο Grico επισημάνθηκαν πολλά κοινά πολιτισμικά στοιχεία των ελληνοφώνων της Νότιου ταλίας με τους Έλληνες της Μητροπολιτικής Ελλάδας (Δημοτικά τραγούδια, λαϊκή μουσική, χοροί, ήθη και έθιμα κλπ). Ζωντανή απόδειξη ήταν τα τραγούδια, η μουσική και οι χοροί που έπαιξαν, τραγούδησαν και χόρεψαν οι Ελληνόφωνοι εισηγητές (Filieri, Sicuro, Schilardi).
Τέλος εκτιμήθηκε ότι η φωνή των Ελληνοφώνων της Ν. Ιταλίας είναι μια φωνή ελληνική που έρχεται από το πανάρχαιο παρελθόν και αντηχεί στο μέλλον, μια φωνή στη διάλεκτο (Γκρικο) που κατάφερε να επιβιώσει εδώ και αιώνες παρά τη γλωσσική απομόνωση της και ζητά το μέλλον που της αξίζει.
Στην ουσία είναι "ανενεργή" στην καθημερινή ζωή των παιδιών και αναζητεί
τρόπους για να επιζήσει.